ROZPORZ¡DZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY(1)
z dnia 6 lutego 2003 r.
w sprawie bezpieczeñstwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych
Na podstawie art. 237[15] § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z pó¼n. zm.(2) ) zarz±dza siê, co nastêpuje:
Rozdzia³ 1
Przepisy ogólne
§ 1. Ilekroæ w rozporz±dzeniu jest mowa o:
1) "zagospodarowaniu terenu budowy" - rozumie siê przez to rozmieszczenie, zgodne z przepisami i zasadami wiedzy technicznej, na terenie budowy maszyn i innych urz±dzeñ technicznych, sk³adowisk materia³ów i konstrukcji budowlanych, dróg ko³owych i pieszych, sieci, ruroci±gów i przewodów instalacji oraz obiektów, pomieszczeñ i urz±dzeñ administracyjnych, socjalnych i sanitarnych, z uwzglêdnieniem warunków usytuowania i u¿ytkowania istniej±cych i projektowanych obiektów;
2) "planie bioz" - rozumie siê przez to plan bezpieczeñstwa i ochrony zdrowia w rozumieniu przepisów rozporz±dzenia(3) Ministra Infrastruktury z dnia 27 sierpnia 2002 r. w sprawie szczegó³owego zakresu i formy planu bezpieczeñstwa i ochrony zdrowia oraz szczegó³owego zakresu rodzajów robót budowlanych, stwarzaj±cych zagro¿enia bezpieczeñstwa i zdrowia ludzi (Dz. U. Nr 151, poz. 1256);
3) "strefie niebezpiecznej" - rozumie siê przez to miejsce na terenie budowy, w którym wystêpuj± zagro¿enia dla zdrowia lub ¿ycia ludzi;
4) "instrukcji bezpiecznego wykonywania robót budowlanych" - rozumie siê przez to sposób zapobiegania zagro¿eniom zwi±zanym z wykonywaniem robót budowlanych, o których mowa w art. 21a ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2000 r. Nr 106, poz. 1126, z pó¼n. zm.(4) ), oraz sposób postêpowania w przypadku wyst±pienia tych zagro¿eñ;
5) "sieci ogniowej" - rozumie siê przez to zestaw lontów i zapalników, s³u¿±cych do zadzia³ania ³adunków materia³u wybuchowego;
6) "rusztowaniu roboczym" - rozumie siê przez to konstrukcjê budowlan±, tymczasow±, z której mog± byæ wykonywane prace na wysoko¶ci, s³u¿±c± do utrzymywania osób, materia³ów i sprzêtu;
7) "rusztowaniu ochronnym" - rozumie siê przez to konstrukcjê budowlan±, tymczasow±, s³u¿±c± do zabezpieczenia przed upadkiem z wysoko¶ci ludzi oraz przedmiotów;
8) "rusztowaniu systemowym" - rozumie siê przez to konstrukcjê budowlan±, tymczasow±, w której wymiary siatki konstrukcyjnej s± jednoznacznie narzucone poprzez wymiary elementów rusztowania, s³u¿±c± do utrzymywania osób, materia³ów i sprzêtu.
§ 2. Wykonawca przed przyst±pieniem do wykonywania robót budowlanych jest obowi±zany opracowaæ instrukcjê bezpiecznego ich wykonywania i zaznajomiæ z ni± pracowników w zakresie wykonywanych przez nich robót.
Rozdzia³ 2
Warunki przygotowania i prowadzenia robót budowlanych
§ 3. Inwestor jest obowi±zany zawiadomiæ o zamiarze rozpoczêcia robót budowlanych w³a¶ciwego inspektora pracy, na 7 dni przed rozpoczêciem budowy lub rozbiórki, na której przewiduje siê wykonywanie robót budowlanych trwaj±cych d³u¿ej ni¿ 30 dni roboczych i jednoczesne zatrudnienie co najmniej 20 osób albo na której planowany zakres robót przekracza 500 osobodni.
§ 4. 1. Uczestnicy procesu budowlanego wspó³dzia³aj± ze sob± w zakresie bezpieczeñstwa i higieny pracy w procesie przygotowania i realizacji budowy.
2. Stosowanie niezbêdnych ¶rodków ochrony indywidualnej obowi±zuje wszystkie osoby przebywaj±ce na terenie budowy.
§ 5. Bezpo¶redni nadzór nad bezpieczeñstwem i higien± pracy na stanowiskach pracy sprawuj± odpowiednio kierownik robót oraz mistrz budowlany, stosownie do zakresu obowi±zków.
§ 6. 1. Do zabezpieczeñ stanowisk pracy na wysoko¶ci, przed upadkiem z wysoko¶ci, nale¿y stosowaæ ¶rodki ochrony zbiorowej, w szczególno¶ci balustrady, o których mowa w § 15 ust. 2, siatki ochronne i siatki bezpieczeñstwa.
2. Stosowanie ¶rodków ochrony indywidualnej, w szczególno¶ci takich jak szelki bezpieczeñstwa, jest dopuszczalne, gdy nie ma mo¿liwo¶ci stosowania ¶rodków ochrony zbiorowej.
§ 7. 1. Osoba wykonuj±ca roboty w pobli¿u krawêdzi dachu p³askiego lub dachu o nachyleniu do 20%, jest obowi±zana posiadaæ odpowiednie zabezpieczenia przed upadkiem z wysoko¶ci, o których mowa w § 6.
2. Osoba wykonuj±ca roboty na dachu o nachyleniu powy¿ej 20%, je¿eli nie stosuje siê rusztowañ ochronnych, jest obowi±zana stosowaæ ¶rodki ochrony indywidualnej lub inne urz±dzenia ochronne.
Rozdzia³ 3
Zagospodarowanie terenu budowy
§ 8. Zagospodarowanie terenu budowy wykonuje siê przed rozpoczêciem robót budowlanych, co najmniej w zakresie:
1) ogrodzenia terenu i wyznaczenia stref niebezpiecznych;
2) wykonania dróg, wyj¶æ i przej¶æ dla pieszych;
3) doprowadzenia energii elektrycznej oraz wody, zwanych dalej "mediami", oraz odprowadzania lub utylizacji ¶cieków;
4) urz±dzenia pomieszczeñ higieniczno-sanitarnych i socjalnych;
5) zapewnienia o¶wietlenia naturalnego i sztucznego;
6) zapewnienia w³a¶ciwej wentylacji;
7) zapewnienia ³±czno¶ci telefonicznej;
8) urz±dzenia sk³adowisk materia³ów i wyrobów.
§ 9. 1. Teren budowy lub robót nale¿y ogrodziæ albo w inny sposób uniemo¿liwiæ wej¶cie osobom nieupowa¿nionym.
2. Je¿eli ogrodzenie terenu budowy lub robót nie jest mo¿liwe, nale¿y oznakowaæ granice terenu za pomoc± tablic ostrzegawczych, a w razie potrzeby zapewniæ sta³y nadzór.
§ 10. Ogrodzenie terenu budowy wykonuje siê w taki sposób, aby nie stwarza³o zagro¿enia dla ludzi. Wysoko¶æ ogrodzenia powinna wynosiæ co najmniej 1,5 m.
§ 11. Dla pojazdów u¿ywanych w trakcie wykonywania robót budowlanych wyznacza siê miejsca postojowe na terenie budowy.
§ 12. Szeroko¶æ drogi przeznaczonej dla ruchu pieszego jednokierunkowego powinna wynosiæ co najmniej 0,75 m, a dwukierunkowego - 1,2 m.
§ 13. Pochylnie, po których dokonuje siê rêcznego przenoszenia ciê¿arów, nie powinny mieæ spadków wiêkszych ni¿ 10%.
§ 14. Drogi komunikacyjne dla wózków i taczek nie mog± byæ nachylone wiêcej ni¿:
1) dla wózków szynowych - 4%;
2) dla wózków bezszynowych - 5%;
§ 15. 1. Drogi komunikacyjne dla wózków i taczek, usytuowane nad poziomem terenu powy¿ej 1 m, zabezpiecza siê balustrad±.
2. Balustrada, o której mowa w ust. 1, sk³ada siê z deski krawê¿nikowej o wysoko¶ci 0,15 m i porêczy ochronnej umieszczonej na wysoko¶ci 1,1 m. Woln± przestrzeñ pomiêdzy desk± krawê¿nikow± a porêcz± wype³nia siê w sposób zabezpieczaj±cy pracowników przed upadkiem z wysoko¶ci.
3. W przypadku rusztowañ systemowych dopuszcza siê umieszczanie porêczy ochronnej na wysoko¶ci 1 m.
§ 16. Przej¶cia o pochyleniu wiêkszym ni¿ 15% zaopatruje siê w listwy umocowane poprzecznie, w odstêpach nie mniejszych ni¿ 0,4 m lub w schody o szeroko¶ci nie mniejszej ni¿ 0,75 m, co najmniej z jednostronnym zabezpieczeniem, o którym mowa w § 15 ust. 2.
§ 17. Przej¶cia i strefy niebezpieczne o¶wietla siê i oznakowuje znakami ostrzegawczymi lub znakami zakazu.
§ 18. Wyj¶cia z magazynów oraz przej¶cia pomiêdzy budynkami wychodz±ce na drogi zabezpiecza siê porêczami ochronnymi umieszczonymi na wysoko¶ci 1,1 m lub w inny sposób, w szczególno¶ci labiryntami.
§ 19. Przed skrzy¿owaniem dróg z napowietrznymi liniami elektroenergetycznymi, w odleg³o¶ci nie mniejszej ni¿ 15 m, ustawia siê oznakowane bramki, o¶wietlone w warunkach ograniczonej widoczno¶ci, wyznaczaj±ce dopuszczalne gabaryty przeje¿d¿aj±cych pojazdów.
§ 20. 1. Strefê niebezpieczn± ogradza siê i oznakowuje w sposób uniemo¿liwiaj±cy dostêp osobom postronnym.
2. Przej¶cia, przejazdy i stanowiska pracy w strefie niebezpiecznej zabezpiecza siê daszkami ochronnymi.
§ 21. 1. Strefê niebezpieczn±, w której istnieje zagro¿enie spadania z wysoko¶ci przedmiotów, ogradza siê balustradami, o których mowa w § 15 ust. 2.
2. Strefa niebezpieczna, o której mowa w ust. 1, w swym najmniejszym wymiarze liniowym liczonym od p³aszczyzny obiektu budowlanego, nie mo¿e wynosiæ mniej ni¿ 1/10 wysoko¶ci, z której mog± spadaæ przedmioty, lecz nie mniej ni¿ 6 m.
3. W zwartej zabudowie miejskiej strefa niebezpieczna, o której mowa w ust. 1, mo¿e byæ zmniejszona pod warunkiem zastosowania innych rozwi±zañ technicznych lub organizacyjnych, zabezpieczaj±cych przed spadaniem przedmiotów.
§ 22. 1. Daszki ochronne powinny znajdowaæ siê na wysoko¶ci nie mniejszej ni¿ 2,4 m nad terenem w najni¿szym miejscu i byæ nachylone pod k±tem 45° w kierunku ¼ród³a zagro¿enia. Pokrycie daszków powinno byæ szczelne i odporne na przebicie przez spadaj±ce przedmioty.
2. W miejscach przej¶æ i przejazdów szeroko¶æ daszka ochronnego wynosi co najmniej o 0,5 m wiêcej z ka¿dej strony ni¿ szeroko¶æ przej¶cia lub przejazdu.
3. U¿ywanie daszków ochronnych jako rusztowañ lub miejsc sk³adowania narzêdzi, sprzêtu, materia³ów jest zabronione.
§ 23. Na terenie budowy wyznacza siê, utwardza i odwadnia miejsca do sk³adowania materia³ów i wyrobów.
§ 24. Do³y na wapno gaszone powinny mieæ umocnione ¶ciany i byæ zabezpieczone balustradami ochronnymi, o których mowa w § 15 ust. 2, umieszczonymi w odleg³o¶ci nie mniejszej ni¿ 1 m od krawêdzi do³u.
§ 25. 1. W przypadku przechowywania w magazynach substancji i preparatów niebezpiecznych nale¿y informacjê o tym zamie¶ciæ na tablicach ostrzegawczych, umieszczonych w widocznych miejscach. Towary te na terenie budowy przechowuje siê i u¿ytkuje zgodnie z instrukcjami producenta.
2. Substancje i preparaty niebezpieczne przechowuje siê i przemieszcza na terenie budowy w opakowaniach producenta.
3. W pomieszczeniach magazynowych umieszcza siê tablice okre¶laj±ce dopuszczalne obci±¿enie rega³ów magazynowych, a tak¿e dopuszczalne obci±¿enie powierzchni stropu.
§ 26. 1. Sk³adowiska materia³ów, wyrobów i urz±dzeñ technicznych wykonuje siê w sposób wykluczaj±cy mo¿liwo¶æ wywrócenia, zsuniêcia, rozsuniêcia siê lub spadniêcia sk³adowanych wyrobów i urz±dzeñ.
2. Materia³y sk³aduje siê w miejscu wyrównanym do poziomu.
3. Materia³y drobnicowe uk³ada siê w stosy o wysoko¶ci nie wiêkszej ni¿ 2 m, dostosowane do rodzaju i wytrzyma³o¶ci tych materia³ów.
4. Stosy materia³ów workowanych uk³ada siê w warstwach krzy¿owo do wysoko¶ci nieprzekraczaj±cej 10 warstw.
5. Przy sk³adowaniu materia³ów odleg³o¶æ stosów nie powinna byæ mniejsza ni¿:
1) 0,75 m - od ogrodzenia lub zabudowañ;
2) 5 m - od sta³ego stanowiska pracy.
§ 27. Opieranie sk³adowanych materia³ów lub wyrobów o p³oty, s³upy napowietrznych linii elektroenergetycznych, konstrukcje wsporcze sieci trakcyjnej lub ¶ciany obiektu budowlanego, jest zabronione.
§ 28. Wchodzenie i schodzenie ze stosu utworzonego ze sk³adowanych materia³ów lub wyrobów jest dopuszczalne wy³±cznie przy u¿yciu drabiny lub schodni.
§ 29. Podczas mechanicznego za³adunku lub roz³adunku materia³ów lub wyrobów, przemieszczanie ich nad lud¼mi lub kabin±, w której znajduje siê kierowca, jest zabronione. Na czas wykonywania tych czynno¶ci kierowca jest obowi±zany opu¶ciæ kabinê.
Rozdzia³ 4
Warunki socjalne i higieniczne
§ 30. Na terenie budowy urz±dza siê wydzielone pomieszczenia szatni na odzie¿ robocz± i ochronn±, umywalni, jadalni, suszarni i ustêpów.
§ 31. 1. Na terenie budowy, na której roboty budowlane wykonuje wiêcej ni¿ 20 pracuj±cych, zabrania siê urz±dzania w jednym pomieszczeniu szatni i jadalni.
2. Szafki na odzie¿ osób wykonuj±cych roboty na terenie budowy, o której mowa w ust. 1, powinny byæ dwudzielne, zapewniaj±ce mo¿liwo¶æ przechowywania oddzielnie odzie¿y roboczej i w³asnej.
§ 32. Dopuszczalne jest korzystanie z istniej±cych na terenie budowy pomieszczeñ i urz±dzeñ higieniczno-sanitarnych inwestora, je¿eli przewiduje to zawarta umowa.
§ 33. W przypadku usytuowania pomieszczeñ higieniczno-sanitarnych w kontenerach dopuszcza siê ni¿sz± wysoko¶æ tych pomieszczeñ ni¿ okre¶lona w § 1 ust. 4 za³±cznika nr 3 do rozporz±dzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 wrze¶nia 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeñstwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 129, poz. 844 oraz z 2002 r. Nr 91, poz. 811).
§ 34. Dopuszcza siê stosowanie ³awek w pomieszczeniach higieniczno-sanitarnych jako miejsc siedz±cych, je¿eli s± one trwale przytwierdzone do pod³o¿a.
§ 35. Jadalnie urz±dzane na budowie powinny spe³niaæ wymagania dla jadalni typu II, okre¶lone w § 30 za³±cznika nr 3 do rozporz±dzenia, o którym mowa w § 33.
§ 36. Palenie tytoniu mo¿e odbywaæ siê wy³±cznie na otwartej przestrzeni lub w specjalnie do tego celu przystosowanym pomieszczeniu (palarni).
§ 37. 1. Je¿eli wymaga tego bezpieczeñstwo lub ochrona zdrowia osób wykonuj±cych roboty budowlane, albo gdy wynika to z rodzaju wykonywanych robót, nale¿y zapewniæ osobom wykonuj±cym takie roboty pomieszczenia do odpoczynku lub pomieszczenia mieszkalne.
2. Pomieszczenia, o których mowa w ust. 1, wyposa¿a siê w odpowiedni± do liczby zatrudnionych osób liczbê sto³ów i krzese³ z oparciami.
3. Stacjonarne pomieszczenia mieszkalne powinny posiadaæ wystarczaj±ce wyposa¿enie sanitarne, jadalniê, pomieszczenie do odpoczynku, ³ó¿ka, szafki kuchenne, sto³y i krzes³a z oparciami, stosownie do liczby osób.
4. W innych przypadkach ni¿ okre¶lone w ust. 1 zapewnia siê inne miejsca, wykorzystywane podczas przerw w pracy.
§ 38. W sprawach dotycz±cych warunków higieniczno-sanitarnych, nieuregulowanych w niniejszym rozdziale, stosuje siê ogólne przepisy bezpieczeñstwa i higieny pracy.
Rozdzia³ 5
Wymagania dotycz±ce miejsc pracy usytuowanych w budynkach oraz w obiektach poddawanych remontowi lub przebudowie
§ 39. 1. Strefy gromadzenia i usuwania odpadów nale¿y wygrodziæ i oznakowaæ.
2. Odpady nale¿y usuwaæ w sposób ograniczaj±cy ich rozrzut i pylenie.
§ 40. 1. Na czas uk³adania pod³óg i pod³o¿y pod posadzki na ci±gach komunikacyjnych nale¿y u³o¿yæ pomosty wyrównuj±ce poziomy robocze.
2. ¦ciany i inne przegrody, które mog± ulec przewróceniu w czasie monta¿u lub wznoszenia, nale¿y odpowiednio zabezpieczyæ.
3. Krawêdzie stropów nieobudowanych ¶cianami nale¿y zabezpieczyæ balustradami, o których mowa w § 15 ust. 2.
§ 41. 1. Drogi ewakuacyjne musz± odpowiadaæ wymaganiom przepisów techniczno-budowlanych oraz przepisów przeciwpo¿arowych.
2. Drogi i wyj¶cia ewakuacyjne, wymagaj±ce o¶wietlenia, zaopatruje siê, w przypadku awarii o¶wietlenia ogólnego (podstawowego), w o¶wietlenie awaryjne zapewniaj±ce dostateczne natê¿enie o¶wietlenia, zgodnie z Polsk± Norm±.
3. Przed rozpoczêciem robót budowlanych ustala siê istniej±ce trasy przebiegu mediów i zapoznaje siê z symbolami oznaczeñ tych tras osoby wykonuj±ce roboty budowlane.
§ 42. 1. Teren budowy wyposa¿a siê w niezbêdny sprzêt do gaszenia po¿aru oraz, w zale¿no¶ci od potrzeb, w system sygnalizacji po¿arowej, dostosowany do charakteru budowy, rozmiarów i sposobu wykorzystania pomieszczeñ, wyposa¿enia budowy, fizycznych i chemicznych w³a¶ciwo¶ci substancji znajduj±cych siê na terenie budowy, w ilo¶ci wynikaj±cej z liczby zagro¿onych osób.
2. Sprzêt do gaszenia po¿aru, o którym mowa w ust. 1, regularnie sprawdza siê, konserwuje i uzupe³nia, zgodnie z wymaganiami producentów i przepisów przeciwpo¿arowych.
3. Ilo¶æ i rozmieszczenie ga¶nic przeno¶nych powinno byæ zgodne z wymaganiami przepisów przeciwpo¿arowych.
§ 43. 1. W pomieszczeniach zamkniêtych zapewnia siê wymianê powietrza, wynikaj±c± z potrzeb bezpieczeñstwa pracy.
2. Wentylacja powinna dzia³aæ sprawnie i zapewniaæ dop³yw ¶wie¿ego powietrza, w ilo¶ci nie mniejszej ni¿ okre¶lona w Polskich Normach.
3. Wentylacja nie mo¿e powodowaæ przeci±gów, wyziêbienia lub przegrzewania pomieszczeñ pracy.
4. Je¿eli potrzeba ochrony zdrowia osób wymaga zastosowania systemu wentylacyjnego, system ten powinien byæ uruchamiany automatycznie lub w³±czany przez osoby przed wej¶ciem w strefê, w której atmosfera mo¿e zawieraæ substancje wybuchowe, palne lub toksyczne albo szkodliwe.
§ 44. 1. Osoby wykonuj±ce roboty budowlane nie mog± byæ nara¿one na dzia³anie czynników szkodliwych dla zdrowia lub niebezpiecznych, a w szczególno¶ci takich jak ha³as, wibracje, promieniowanie elektromagnetyczne, py³y i gazy o natê¿eniach i stê¿eniach przekraczaj±cych warto¶ci dopuszczalne.
2. Je¿eli osoby s± obowi±zane wej¶æ do strefy, o której mowa w § 43 ust. 4, atmosfera tej strefy powinna byæ monitorowana za pomoc± czujników alarmuj±cych o stanach niebezpiecznych, a tak¿e powinny byæ podjête odpowiednie ¶rodki zapobiegaj±ce zagro¿eniom.
3. W przestrzeniach zamkniêtych, w których atmosfera charakteryzuje siê niewystarczaj±c± zawarto¶ci± tlenu lub wystêpuj± czynniki o stê¿eniach nieprzekraczaj±cych warto¶ci dopuszczalnych, osoba wykonuj±ca zadanie powinna byæ obserwowana i asekurowana, w celu zapewnienia natychmiastowej ewakuacji i skutecznej pomocy.
4. Roboty budowlane, zwi±zane z impregnacj± drewna lub innych materia³ów, mog± wykonywaæ osoby zapoznane z wystêpuj±cymi zagro¿eniami i instrukcj± producenta dotycz±c± pos³ugiwania siê stosowanymi ¶rodkami impregnacyjnymi.
5. Osób, u których wystêpuj± objawy uczulenia na ¶rodki chemiczne, nie nale¿y zatrudniaæ przy robotach impregnacyjnych.
6. W miejscu wykonywania robót impregnacyjnych jest niedopuszczalne:
1) u¿ywanie otwartego ognia;
7. Niezw³ocznie po zakoñczeniu robót impregnacyjnych oraz w przerwach przeznaczonych na posi³ki osobom wykonuj±cym roboty nale¿y umo¿liwiæ umycie siê ciep³± wod± i korzystanie ze ¶rodków higieny osobistej.
8. Miejsca i pomieszczenia przeznaczone do impregnacji nale¿y zaopatrzyæ w sprzêt do gaszenia po¿arów, dostosowany do rodzaju u¿ywanego ¶rodka impregnacyjnego oraz ogrodziæ i zaopatrzyæ w odpowiednie tablice ostrzegawcze.
9. W pomieszczeniach zamkniêtych, w których s± wykonywane roboty impregnacyjne, nale¿y zainstalowaæ wentylacjê mechaniczn±.
10. Miejsca, w których wykonywane s± roboty impregnacyjne, nale¿y zabezpieczyæ przed zanieczyszczeniem ¶rodowiska ¶rodkami impregnacyjnymi.
§ 45. 1. Stanowiska pracy, pomieszczenia i drogi komunikacji powinny byæ, w miarê mo¿liwo¶ci, o¶wietlone ¶wiat³em dziennym.
2. Skrzyd³a otwieranych czê¶ci okien nie mog± stanowiæ zagro¿enia dla pracowników.
3. Je¿eli ¶wiat³o naturalne jest niewystarczaj±ce do wykonywania robót oraz w porze nocnej, nale¿y stosowaæ o¶wietlenie sztuczne.
4. W razie konieczno¶ci mog± byæ stosowane przeno¶ne ¼ród³a ¶wiat³a sztucznego. Ich konstrukcja i obudowa oraz sposób zasilania w energiê elektryczn± nie mog± powodowaæ zagro¿enia pora¿eniem pr±dem elektrycznym.
5. Sztuczne ¼ród³a ¶wiat³a nie mog± powodowaæ w szczególno¶ci:
3) zmiany barwy znaków lub zak³óceñ odbioru i postrzegania sygna³ów oraz znaków stosowanych w transporcie;
4) zjawisk stroboskopowych.
§ 46. 1. Otwory komunikacyjne w przegrodach budowlanych powinny odpowiadaæ wymaganiom zawartym w przepisach techniczno-budowlanych.
2. Drogi ewakuacyjne oraz wystêpuj±ce na nich drzwi i bramy oznakowuje siê znakami bezpieczeñstwa.
3. W bezpo¶rednim s±siedztwie bram dla ruchu ko³owego powinny znajdowaæ siê furtki, które nale¿y oznakowaæ w sposób widoczny.
4. Drzwi i bramy zamykane i otwierane automatycznie powinny otwieraæ siê bez stwarzania ryzyka urazu oraz posiadaæ dodatkowe mechanizmy do rêcznego otwierania na wypadek przerwy w dop³ywie energii elektrycznej.
5. Schody ruchome i podno¶niki w budynku powinny funkcjonowaæ bezpiecznie. Strefy niebezpieczne powinny byæ trwale i jednoznacznie oznakowane.
6. Mechanizmy napêdowe schodów ruchomych i podno¶ników powinny byæ obudowane i niedostêpne dla osób nieupowa¿nionych.
7. Schody ruchome i pochylnie powinny byæ wyposa¿one w ³atwo rozpoznawalne i ³atwo dostêpne urz±dzenia do ich zatrzymania.
8. Drogi komunikacyjne powinny byæ zabezpieczone przed spadaj±cymi przedmiotami.
9. Drogi komunikacyjne i ewakuacyjne powinny mieæ:
1) trwa³e i ustabilizowane pod³o¿e;
2) trwa³±, wytrzyma³± i stabiln± konstrukcjê no¶n±.
§ 47. 1. W czasie uk³adania posadzek i wyk³adzin pod³ogowych lub ¶ciennych w pomieszczeniach z zastosowaniem mas palnych lub zawieraj±cych palne rozpuszczalniki o w³a¶ciwo¶ciach wybuchowych oraz w czasie pokrywania pod³óg lakierem lub innymi materia³ami o podobnych w³a¶ciwo¶ciach wybuchowych, nale¿y na czas wykonywania robót i wyparowania rozpuszczalników:
1) usun±æ otwarte ¼ród³a ognia na odleg³o¶æ co najmniej 30 m od tych pomieszczeñ;
2) zapewniæ skuteczn± wentylacjê;
3) u¿ywaæ obuwia niepowoduj±cego iskrzenia;
4) nie stosowaæ narzêdzi wykonanych z materia³ów iskrz±cych.
2. Przed wej¶ciem do budynku i do poszczególnych pomieszczeñ, o których mowa w ust. 1, nale¿y umie¶ciæ tablice ostrzegawcze o pracy z materia³em ³atwo zapalnym i zakazuj±ce palenia tytoniu.
3. Roboty, o których mowa w ust. 1, powinny byæ wykonywane pod nadzorem technicznym.
4. Palenie tytoniu oraz zbli¿anie siê osób do otwartych ¼róde³ ognia w ubraniach roboczych nasyconych parami rozpuszczalników jest niedopuszczalne.
§ 48. 1. Dopuszcza siê wykonywanie robót malarskich przy u¿yciu drabin rozstawnych tylko do wysoko¶ci nieprzekraczaj±cej 4 m od poziomu pod³ogi.
2. Drabiny nale¿y zabezpieczyæ przed po¶lizgiem i rozsuniêciem siê oraz zapewniæ ich stabilno¶æ.
§ 49. 1. Wewnêtrzne roboty malarskie z zastosowaniem sk³adników wydzielaj±cych szkodliwe dla zdrowia substancje lotne nale¿y wykonywaæ przy zapewnieniu intensywnej wentylacji pomieszczeñ, uwzglêdniaj±cej w³a¶ciwo¶ci fizykochemiczne materia³ów.
2. W czasie wypalania farb olejnych na elementach budowlanych w pomieszczeniach nale¿y zapewniæ odpowiedni± wentylacjê.
3. W pomieszczeniach, w których s± prowadzone roboty malarskie roztworami wodnymi, nale¿y wy³±czyæ instalacjê elektryczn± i stosowaæ zasilanie niemog±ce powodowaæ zagro¿enia pora¿eniem pr±dem elektrycznym.
§ 50. 1. Obróbka kamieni na terenie budowy powinna byæ dokonywana w ogrodzonym miejscu, bez dostêpu osób postronnych.
2. Stanowiska pracy obróbki kamieni oddalone od siebie o mniej ni¿ 3 m zabezpiecza siê ekranami o wysoko¶ci co najmniej 2 m.
3. W pomieszczeniu, w którym w czasie wykonywania obróbki elementów wystêpuje wydzielanie siê py³u, nale¿y zainstalowaæ na stanowisku roboczym wentylacjê z miejscowym wyci±giem powietrza.
4. W czasie stosowania sprê¿onego powietrza do obróbki p³aszczyzn kamienia pracownicy s± obowi±zani u¿ywaæ ¶rodków ochrony indywidualnej.
5. Przy rêcznej lub mechanicznej obróbce elementów kamiennych pracownicy s± obowi±zani u¿ywaæ ¶rodków ochrony indywidualnej, takich jak: gogle lub przy³bice ochronne, kaski, rêkawice wzmocnione skór± oraz obuwie z wk³adkami stalowymi chroni±cymi palce stóp.
§ 51. Wymiary pomostów i ramp powinny byæ dostosowane do wymiarów prze³adowywanych ³adunków i ¶rodków transportu.
§ 52. 1. Stanowiska pracy powinny umo¿liwiaæ swobodê ruchu, niezbêdn± do wykonania pracy.
2. Stanowiska pracy o niesta³ym charakterze nale¿y poddawaæ sprawdzeniu pod wzglêdem ich stabilno¶ci, zamocowañ oraz zabezpieczeñ przed upadkiem osób i przedmiotów. Sprawdzenia nale¿y dokonaæ po ka¿dej zmianie usytuowania, po ka¿dej przerwie w pracy trwaj±cej d³u¿ej ni¿ 7 dni, a dla stanowisk usytuowanych na zewn±trz budynku - po silnym wietrze, opadach ¶niegu lub oblodzeniu.
Rozdzia³ 6
Instalacje i urz±dzenia elektroenergetyczne
§ 53. 1. Instalacje rozdzia³u energii elektrycznej na terenie budowy powinny byæ zaprojektowane i wykonane oraz utrzymywane i u¿ytkowane w taki sposób, aby nie stanowi³y zagro¿enia po¿arowego lub wybuchowego, a tak¿e chroni³y w dostatecznym stopniu pracowników przed pora¿eniem pr±dem elektrycznym.
2. Projekt, konstrukcjê i wybór materia³ów oraz urz±dzeñ ochronnych w instalacji, o której mowa w ust. 1, nale¿y dostosowaæ do typu, rodzaju i mocy rozdzielanej energii, warunków zewnêtrznych oraz do poziomu kwalifikacji osób maj±cych dostêp do instalacji.
§ 54. Roboty zwi±zane z pod³±czaniem, sprawdzaniem, konserwacj± i napraw± instalacji i urz±dzeñ elektrycznych mog± byæ wykonywane wy³±cznie przez osoby posiadaj±ce odpowiednie uprawnienia.
§ 55. 1. Nie jest dopuszczalne sytuowanie stanowisk pracy, sk³adowisk wyrobów i materia³ów lub maszyn i urz±dzeñ budowlanych bezpo¶rednio pod napowietrznymi liniami elektroenergetycznymi lub w odleg³o¶ci liczonej w poziomie od skrajnych przewodów, mniejszej ni¿:
1) 3 m - dla linii o napiêciu znamionowym nieprzekraczaj±cym 1 kV;
2) 5 m - dla linii o napiêciu znamionowym powy¿ej 1 kV, lecz nieprzekraczaj±cym 15 kV;
3) 10 m - dla linii o napiêciu znamionowym powy¿ej 15 kV, lecz nieprzekraczaj±cym 30 kV;
4) 15 m - dla linii o napiêciu znamionowym powy¿ej 30 kV, lecz nieprzekraczaj±cym 110 kV;
5) 30 m - dla linii o napiêciu znamionowym powy¿ej 110 kV.
2. W czasie wykonywania robót budowlanych z zastosowaniem ¿urawi lub urz±dzeñ za³adowczo-wy³adowczych zachowuje siê odleg³o¶ci, o których mowa w ust. 1, mierzone do najdalej wysuniêtego punktu urz±dzenia wraz z ³adunkiem.
3. Przy wykonywaniu robót budowlanych przy u¿yciu maszyn lub innych urz±dzeñ technicznych, bezpo¶rednio pod lini± wysokiego napiêcia, nale¿y uzgodniæ bezpieczne warunki pracy z jej u¿ytkownikiem.
4. ¯urawie samojezdne, koparki i inne urz±dzenia ruchome, które mog± zbli¿yæ siê na niebezpieczn± odleg³o¶æ do napowietrznych lub kablowych linii elektroenergetycznych, o których mowa w ust. 1, powinny byæ wyposa¿one w sygnalizatory napiêcia.
§ 56. 1. Rozdzielnice budowlane pr±du elektrycznego znajduj±ce siê na terenie budowy zabezpiecza siê przed dostêpem nieupowa¿nionych osób.
2. Rozdzielnice, o których mowa w ust, 1, powinny byæ usytuowane w odleg³o¶ci nie wiêkszej ni¿ 50 m od odbiorników energii.
§ 57. 1. Po³±czenia przewodów elektrycznych z urz±dzeniami mechanicznymi wykonuje siê w sposób zapewniaj±cy bezpieczeñstwo pracy osób obs³uguj±cych takie urz±dzenia.
2. Przewody, o których mowa w ust. 1, zabezpiecza siê przed uszkodzeniami mechanicznymi.
§ 58. Okresowa kontrola stanu stacjonarnych urz±dzeñ elektrycznych pod wzglêdem bezpieczeñstwa odbywa siê co najmniej jeden raz w miesi±cu, natomiast kontrola stanu i oporno¶ci izolacji tych urz±dzeñ, co najmniej dwa razy w roku, a ponadto:
1) przed uruchomieniem urz±dzenia po dokonaniu zmian i napraw czê¶ci elektrycznych i mechanicznych;
2) przed uruchomieniem urz±dzenia, je¿eli urz±dzenie by³o nieczynne przez ponad miesi±c;
3) przed uruchomieniem urz±dzenia po jego przemieszczeniu.
§ 59. 1. W przypadku zastosowania urz±dzeñ ochronnych ró¿nicowopr±dowych w instalacji, o której mowa w § 53 ust. 1, nale¿y sprawdziæ ich dzia³anie ka¿dorazowo przed przyst±pieniem do pracy.
2. Kopie zapisu pomiarów skuteczno¶ci zabezpieczenia przed pora¿eniem pr±dem elektrycznym powinny znajdowaæ siê u kierownika budowy.
3. Dokonywane naprawy i przegl±dy urz±dzeñ elektrycznych powinny byæ odnotowane w ksi±¿ce konserwacji urz±dzeñ.
§ 60. 1. Miejsca wykonania robót, drogi na terenie budowy, doj¶cia i dojazdy w czasie wykonywania robót powinny byæ dostatecznie o¶wietlone.
2. ¯urawie, maszty lub inne wysokie konstrukcje o zmroku i w nocy powinny posiadaæ o¶wietlenie pozycyjne.
3. Punkty ¶wietlne rozmieszcza siê w sposób zapewniaj±cy odczytanie tablic i znaków ostrzegawczych oraz znaków sygnalizacji ruchu na terenie budowy.
4. S³upy z punktami ¶wietlnymi na drogach znajduj±cych siê na terenie budowy nale¿y rozmie¶ciæ wzd³u¿ dróg i na ich skrzy¿owaniach. Na ³ukach dróg, przy jednostronnym o¶wietleniu, s³upy nale¿y ustawiaæ po zewnêtrznej stronie ³uku.
5. Punkty ¶wietlne i sygnalizacyjne powinny spe³niaæ wymagania okre¶lone w § 45 ust. 4 5.
Rozdzia³ 7
Maszyny i inne urz±dzenia techniczne
§ 61. Maszyny i inne urz±dzenia techniczne oraz narzêdzia zmechanizowane powinny byæ montowane, eksploatowane i obs³ugiwane zgodnie z instrukcj± producenta oraz spe³niaæ wymagania okre¶lone w przepisach dotycz±cych systemu oceny zgodno¶ci.
§ 62. 1. Maszyny i inne urz±dzenia techniczne, podlegaj±ce dozorowi technicznemu, mog± byæ u¿ywane na terenie budowy tylko wówczas, je¿eli wystawiono dokumenty uprawniaj±ce do ich eksploatacji.
2. Dokumenty te powinny byæ dostêpne dla organów kontroli w miejscu eksploatacji maszyn i urz±dzeñ, o których mowa w ust. 1.
§ 63. 1. Wykonawca, u¿ytkuj±cy maszyny i inne urz±dzenia techniczne, niepodlegaj±ce dozorowi technicznemu, udostêpnia organom kontroli dokumentacjê techniczno-ruchow± lub instrukcjê obs³ugi tych maszyn lub urz±dzeñ.
2. Wykonawca zapoznaje pracowników z dokumentacj±, o której mowa w ust. 1, przed dopuszczeniem ich do wykonywania robót.
3. Maszyny i inne urz±dzenia techniczne eksploatuje siê, konserwuje i naprawia zgodnie z instrukcj± producenta, w sposób zapewniaj±cy ich sprawne funkcjonowanie.
§ 64. 1. Maszyny i inne urz±dzenia techniczne powinny byæ:
1) utrzymywane w stanie zapewniaj±cym ich sprawno¶æ;
2) stosowane wy³±cznie do prac, do jakich zosta³y przeznaczone;
3) obs³ugiwane przez przeszkolone osoby.
2. Maszyny i inne urz±dzenia techniczne pracuj±ce pod ci¶nieniem powinny byæ sprawdzane i poddawane regularnym kontrolom, zgodnie z przepisami odrêbnymi.
§ 65. Przeci±¿anie maszyn i innych urz±dzeñ technicznych ponad dopuszczalne obci±¿enie robocze jest zabronione, z wyj±tkiem przeci±¿eñ dokonanych w czasie badañ i prób.
§ 66. Operatorzy lub maszyni¶ci ¿urawi, maszyn budowlanych, kierowcy wózków i innych maszyn o napêdzie silnikowym powinni posiadaæ wymagane kwalifikacje.
§ 67. W przypadku stwierdzenia w czasie pracy uszkodzenia maszyny lub innego urz±dzenia technicznego nale¿y je niezw³ocznie unieruchomiæ i od³±czyæ dop³yw energii.
§ 68. Na stanowiskach pracy przy stacjonarnych maszynach i innych urz±dzeniach technicznych powinny byæ dostêpne instrukcje bezpiecznej obs³ugi i konserwacji, z którymi zapoznaje siê osoby upowa¿nione do pracy na tych stanowiskach.
§ 69. 1. Stanowiska pracy operatorów maszyn lub innych urz±dzeñ technicznych, które nie posiadaj± kabin, powinny byæ:
1) zadaszone i zabezpieczone przez spadaj±cymi przedmiotami;
2) os³oniête w okresie zimowym.
2. Zabezpieczenia, o których mowa w ust. 1, nie mog± ograniczaæ widoczno¶ci operatorowi.
§ 70. 1. Maszyny i inne urz±dzenia techniczne przed rozpoczêciem pracy i przy zmianie obs³ugi powinny byæ sprawdzone pod wzglêdem sprawno¶ci technicznej i bezpiecznego u¿ytkowania.
2. W przypadku maszyn i innych urz±dzeñ technicznych, dla których prowadzona jest wymagana dokumentacja, sprawdzenie, o którym mowa w ust. 1, potwierdza siê wpisem do tej dokumentacji.
§ 71. Odt³uszczanie lub oczyszczanie powierzchni oraz czê¶ci maszyn lub innych urz±dzeñ technicznych wykonuje siê ¶rodkami do tego przeznaczonymi.
§ 72. Dokonywanie napraw i czynno¶ci konserwacyjnych sprzêtu zmechanizowanego bêd±cego w ruchu jest zabronione.
§ 73. Zblocza jednokr±¿kowe i wielokr±¿kowe oraz inne zawiesia pomocnicze niepo³±czone na sta³e z maszyn± lub innymi urz±dzeniami technicznymi powinny byæ poddawane próbie obci±¿enia co najmniej raz w roku.
§ 74. 1. Przewody pracuj±ce pod ci¶nieniem sprê¿onego powietrza powinny mieæ wytrzyma³o¶æ dostosowan± do ci¶nienia roboczego, z uwzglêdnieniem wspó³czynnika bezpieczeñstwa tych przewodów.
2. U¿ywanie uszkodzonych przewodów lub przewodów o nieznanej wytrzyma³o¶ci jest zabronione.
§ 75. 1. Haki do przemieszczania ³adunków powinny spe³niaæ wymagania okre¶lone w przepisach dotycz±cych systemu oceny zgodno¶ci i mieæ wyra¼nie zaznaczon± no¶no¶æ maksymaln±.
2. Je¿eli przy przemieszczaniu ³adunków zachodzi mo¿liwo¶æ wysuniêcia siê zawiesia z gardzieli haka, nale¿y stosowaæ haki wyposa¿one w urz±dzenia zamykaj±ce gardziel.
3. Ocena stopnia zu¿ycia haków i ustalenie ich przydatno¶ci do dalszej pracy powinny byæ przeprowadzane przed rozpoczêciem ka¿dej zmiany roboczej przez osobê posiadaj±c± odpowiednie kwalifikacje.
§ 76. Stosowanie elementów s³u¿±cych do zawieszania ³adunku na haku, w szczególno¶ci pier¶cieni, ogniw, pêtli, których wymiary uniemo¿liwiaj± swobodne w³o¿enie elementów na dno gardzieli haka, jest zabronione.
§ 77. 1. P³yty pomostowe do przemieszczania ³adunku z pojazdu na rampê lub na drugi pojazd powinny zapewniaæ bezpieczne przemieszczanie tych ³adunków.
2. P³yty, o których mowa w ust. 1, powinny byæ trwale oznaczone z wyra¼nym napisem informuj±cym o dopuszczalnym obci±¿eniu roboczym.
§ 78. Pomosty i stojaki u¿ywane do prze³adunku powinny odpowiadaæ wymaganiom wytrzyma³o¶ciowym, a ich dopuszczalne obci±¿enie powinno byæ trwale uwidocznione wyra¼nym napisem.
§ 79. 1. Pomosty lub rampy, przeznaczone do przejazdu pojazdów i sprzêtu, powinny byæ szersze o 1,2 m od pojazdów i zabezpieczone barierami ochronnymi oraz zawieraæ prowadnice dla kó³ pojazdów.
2. Prêdko¶æ pojazdów na pomostach i rampach nie powinna przekraczaæ 5 km/h.
§ 80. Do przemieszczania ³adunków p³ynnych lub plastycznych oraz materia³ów ¿r±cych i parz±cych nale¿y stosowaæ specjalne pojemniki, a do ³adunków p³ynnych w balonach - palety ze ¶cianami bocznymi.
§ 81. Podstawki ³adunkowe i palety powinny mieæ g³adkie powierzchnie i krawêdzie.
§ 82. 1. Zawiesia budowlane powinny spe³niaæ wymagania okre¶lone w przepisach dotycz±cych systemu oceny zgodno¶ci.
2. Dopuszczalne obci±¿enie robocze zawiesi dwu- i wielociêgnowych powinno byæ uzale¿nione od wielko¶ci k±ta wierzcho³kowego, mierzonego po przek±tnej miêdzy ciêgnami, i wynosiæ:
1) przy k±cie 0,783 rad (45°) - 90%,
2) przy k±cie 1,566 rad (90°) - 70%,
3) przy k±cie 2,092 rad (120°) - 50%
dopuszczalnego obci±¿enia zawiesia w uk³adzie pionowym.
3. K±t rozwarcia ciêgien zawiesia nie mo¿e byæ wiêkszy ni¿ 2,092 rad (120°).
4. Przy u¿yciu zawiesia wielociêgnowego w celu okre¶lenia dopuszczalnego obci±¿enia roboczego nale¿y przyjmowaæ stan pracy dwóch ciêgien.
5. Przy u¿yciu dwóch zawiesi, o obwodzie zamkniêtym, ich ³±czne obci±¿enie nie powinno byæ wiêksze ni¿ wielko¶æ obci±¿enia roboczego przewidzianego dla jednego zawiesia.
6. Dopuszczalne obci±¿enie robocze dla zawiesi wykonanych z ³añcuchów, u¿ytkowanych w temperaturach poni¿ej 253 K (-20°C), nale¿y obni¿yæ o 50%.
7. Na zawiesiu nale¿y umie¶ciæ napis okre¶laj±cy jego dopuszczalne obci±¿enie robocze oraz termin ostatniego i nastêpnego badania.
8. Wykonywanie wêz³ów na linach i ³añcuchach i ³±czenie lin stalowych na d³ugo¶ci jest zabronione.
§ 83. ¦rodki transportu do przewozu na terenie budowy butli z gazami technicznymi, kwasami lub innymi ¿r±cymi cieczami powinny byæ wyposa¿one w urz±dzenia zabezpieczaj±ce ³adunek przed wypadniêciem lub przemieszczeniem.
§ 84. Rêczne wózki szynowe, u¿ywane na torze o pochyleniu wiêkszym ni¿ 1%, powinny byæ zaopatrzone w sprawne hamulce.
§ 85. Drogi dla wózków i taczek umieszczone nad poziomem terenu powy¿ej 1 m powinny byæ zabezpieczone w sposób okre¶lony w § 15 ust. 2.
§ 86. Z³±cza szyn jezdnych ¿urawi powinny byæ zbocznikowane w sposób nieutrudniaj±cy dylatacji termicznej szyn.
§ 87. 1. Je¿eli drzwi kabiny ¿urawia znajduj± siê na wysoko¶ci powy¿ej 0,3 m ponad pomostami, przy kabinie nale¿y zainstalowaæ schodki lub sta³e drabinki z porêczami, u³atwiaj±ce wej¶cie.
2. W okresie zimowym w kabinie powinna byæ zapewniona temperatura nie ni¿sza ni¿ 288 K (15°C), a w okresie letnim temperatura w kabinie nie powinna przekraczaæ temperatury zewnêtrznej.
3. Maszynista powinien mieæ mo¿liwo¶æ sterowania ¿urawiem i obserwowania terenu pracy z pozycji siedz±cej.
4. Maszynista powinien mieæ mo¿liwo¶æ opuszczenia kabiny w ka¿dym roboczym po³o¿eniu ¿urawia.
§ 88. ¯urawie zaopatruje siê w tablice znamionowe z oznaczeniem dopuszczalnego ud¼wigu, a w przypadku ud¼wigu zmiennego powinien byæ podany jego wymagany ud¼wig przy okre¶lonych po³o¿eniach wysiêgnika lub wózka na wysiêgniku poziomym.
§ 89. Odleg³o¶æ pomiêdzy skrajni± podwozia lub platformy obrotowej ¿urawia a zewnêtrznymi czê¶ciami konstrukcji montowanego obiektu budowlanego lub jego zabezpieczeñ tymczasowych b±d¼ stosami sk³adowanych wyrobów, materia³ów lub elementów powinna wynosiæ co najmniej 0,75 m.
§ 90. Zabrania siê w szczególno¶ci:
1) sk³adowania materia³ów i wyrobów pomiêdzy skrajni± ¿urawia lub pomiêdzy torowiskiem ¿urawia a konstrukcj± obiektu budowlanego lub jego tymczasowymi zabezpieczeniami;
2) przechodzenia osób w czasie pracy ¿urawia pomiêdzy obiektem budowlanym a podwoziem ¿urawia lub wychylania siê przez otwory w obiekcie budowlanym;
3) pozostawiania zawieszonego elementu lub innego ³adunku na haku ¿urawia w czasie przerwy w pracy lub po jej zakoñczeniu;
4) podnoszenia ¿urawiem zamro¿onych lub zakleszczonych przedmiotów, wyrywania s³upów oraz przeci±gania wagonów kolejowych;
5) podnoszenia ¿urawiem przedmiotów o nieznanej masie;
6) instalowania dodatkowych lamp o¶wietleniowych na konstrukcjach ¿urawia;
7) podnoszenia ³adunku przy uko¶nym u³o¿eniu liny ¿urawia.
§ 91. Poziome przemieszczanie ³adunku ¿urawiem powinno odbywaæ siê na wysoko¶ci nie mniejszej ni¿ 1 m ponad przedmiotami znajduj±cymi siê na drodze przenoszonego ³adunku.
§ 92. W czasie mechanicznego za³adunku i roz³adunku materia³ów i wyrobów przemieszczanie ich bezpo¶rednio nad lud¼mi lub nad kabin± kierowcy jest zabronione.
§ 93. Roboczy zasiêg haka ¿urawia powinien byæ wiêkszy co najmniej o 0,5 m od po³o¿enia ¶rodka masy montowanego elementu lub miejsca uk³adanego ³adunku.
§ 94. Stanowisko pracy operatora d¼wigu budowlanego powinno znajdowaæ siê w odleg³o¶ci nie mniejszej ni¿ 6 m od konstrukcji tego d¼wigu, przy czym operator ten powinien mieæ mo¿liwo¶æ obserwacji ruchu platformy na ca³ej wysoko¶ci d¼wigu.
§ 95. Nad stanowiskiem pracy przy za³adunku materia³ów z poziomu terenu na platformê d¼wigu budowlanego wykonuje siê daszek ochronny. Daszek ten powinien wystawaæ co najmniej 2 m, licz±c od zewnêtrznej krawêdzi platformy, w kierunku miejsca dostawy materia³ów i wyrobów.
§ 96. D¼wig wyposa¿a siê w urz±dzenia sygnalizacyjne, umo¿liwiaj±ce porozumiewanie siê osób miêdzy stanowiskami obs³ugi i odbioru.
§ 97. Dostêp z pomostów roboczych do platformy ³adunkowej szybowych d¼wigów budowlanych zabezpiecza siê ruchomymi zaporami o wysoko¶ci 1,1 m, w odleg³o¶ci 0,3 m od krawêdzi pomostu roboczego.
§ 98. £adunek przewo¿ony na platformie d¼wigu zabezpiecza siê przed zmian± po³o¿enia.
§ 99. 1. Podniesienie i opuszczenie kosza betoniarki powinno byæ poprzedzone sygna³em umownym, w szczególno¶ci d¼wiêkowym.
2. Wchodzenie pod podniesiony kosz betoniarki jest zabronione.
§ 100. Pomiêdzy stanowiskiem odbioru mieszanki betonowej lub zaprawy a operatorem pompy powinna byæ zapewniona sygnalizacja.
§ 101. 1. Przeje¿d¿anie lub przechodzenie po przewodach s³u¿±cych do transportu mieszanki betonowej lub zaprawy jest zabronione.
2. Przed przyst±pieniem do przenoszenia, rozbierania lub przed³u¿ania przewodów nale¿y uprzednio wy³±czyæ pompê i zredukowaæ w przewodach ci¶nienie do ci¶nienia atmosferycznego.
3. W razie zatkania siê przewodu przepychanie go od strony wylotu jest zabronione.
4. W czasie roz³±czania i oczyszczania przewodu nale¿y zawsze stosowaæ ¶rodki ochrony indywidualnej.
5. Zwiêkszenie ci¶nienia w przewodach ponad warto¶æ dopuszczaln± jest zabronione.
§ 102. 1. U¿ywanie narzêdzi uszkodzonych jest zabronione.
2. Wszelkie samowolne przeróbki narzêdzi s± zabronione.
§ 103. Narzêdzia do pracy udarowej nie mog± mieæ:
1) uszkodzonych zakoñczeñ roboczych;
2) pêkniêæ, zadr i ostrych krawêdzi w miejscu rêcznego uchwytu;
3) rêkoje¶ci krótszych ni¿ 0,15 m.
